ORGAN VE DOKU ALINMASI, SAKLANMASI, AŞILANMASI
VE NAKLİ HAKKINDA KANUN
Kanun No: 2238
Resmi Gazete
Tarih: 3.6.1979; Sayı: 16655
I.BÖLÜM
Genel Hükümler
Amaç:
Madde 1: Tedavi,
teşhis ve bilimsel amaçlarla organ ve doku alınması, saklanması,
aşılanması ve nakli bu kanun hükümlerine tabidir.
Kapsam:
Madde 2: Bu
kanunda sözü edilen organ ve doku deyiminden, insan organizmasını oluşturan
her türlü organ ve doku ile bunların parçaları anlaşılır.
Oto-greftler, saç
ve deri alınması, aşılanması ve nakli ile kan transfüzyonu bu kanun
hükümlerine tabi olmayıp, yürürlükte bulunan sağlık yasaları,
tüzükleri, yönetmelikleri ve tıbbi deontoloji kuralları çerçevesinde gerçekleştirilir.
Madde 3: Bir
bedel veya başkaca çıkar karşılığı, organ ve doku alınması ve satılması
yasaktır.
Madde 4: Bilimsel,
istatistiki ve haber niteliğindeki bilgi dağıtımı halleri ayrık olmak üzere,
organ ve doku alınması ve verilmesine ilişkin her türlü reklam yasaktır.
II.BÖLÜM
Yaşayan Kişilerden
Organ ve Doku Alınması
Yaş ve Nitelik:
Madde 5: Onsekiz
yaşını doldurmamış ve mümeyyiz olmayan kişilerden organ ve doku alınması
yasaktır.
Muvafakat:
Madde 6: Onsekiz
yaşını doldurmuş ve mümeyyiz olan bir kişiden organ
ve doku alınabilmesi için vericinin en az iki tanık huzurunda açık, bilinçli
ve tesirden uzak olarak önceden verilmiş yazılı ve imzalı veya en az tanık
önünde sözlü olarak beyan edip imzaladığı
tutanağın bir hekim tarafından onaylanması zorunludur.
Bilgi verme ve Araştırma
Yükümlülüğü:
Madde 7: Organ
ve doku alacak hekimler:
a) Vericiye,
uygun biçimde ve ayrıntıda organ ve doku
alınmasının yaratabileceği tehlikeler ile bunun tıbbi, psikolojik, ailevi
ve sosyal sonuçları hakkında bilgi vermek;
b) Organ ve doku verenin,
alıcıya sağlayacağı yararlar hakkında vericiyi aydınlatmak;
c) Akli ve
ruhi durumu itibarıyle kendiliğinden karar
verebilecek durumda olmayan kişilerin vermek istedikleri
organ ve dokuları almayı reddetmek;
d) Vericin evli olması
halinde birlikte yaşadığı eşinin, vericinin organ ve
doku verme kararından haberi olup olmadığını araştırıp öğrenmek ve öğrendiğini
bir tutanakla tespit etmek;
e) Bedel veya başkaca
çıkar karşılığı veya insancıl amaca uymayan
bir düşünce ile verilmek istenen organ ve dokuların alınmasını reddetmek;
f) Kan ve sıhri hısımlık
veya yakın kişisel ilişkilerin mevcut olduğu
durumlar ayrık olmak üzere, alıcının ve vericinin isimlerini
açıklamamak;
Zorundadırlar.
Alınamayacak Organ
ve Dokular:
Madde 8: Verici
yaşamını mutlak surette sona erdirecek veya tehlikeye sokacak olan
ve dokuların alınması yasaktır.
Tahlil ve İnceleme
Yapma Zorunluluğu:
Madde 9: Organ
ve doku alınması, aşılanması ve naklinden
önce verici ve alıcının yaşamı ve sağlığı için sözkonusu olabilecek
tehlikeleri azaltmak amacıyla gerekli tıbbi inceleme
ve tahlillerin yapılması ve sonucunun bir olurluk raporu ile saptanması
zorunludur.
Organ ve Doku Almaya,
Saklamaya, Aşılamaya ve Nakline Yetkili Sağlık Kurumları:
Madde 10: Organ
ve doku alınması, saklanması, aşılanması
ve naklinin, bu işler için gerekli uzman personel, araç
ve gerece sahip kurumlarınca yapılması zorunludur.
III.BÖLÜM
Ölüden Organ ve
Doku Alınması
Ölüm Halinin Saptanması:
Madde 11: Bu
kanunun uygulanması ile ilgili olarak tıbbi ölüm hali, bilimin ülkede
ulaştığı düzeydeki kuralları ve yöntemleri uygulamak
suretiyle, biri kardiyolog, biri nörolog, biri nöroşirürjiyen
ve biri de anesteziyoloji ve reanimasyon uzmanından
oluşan 4 kişilik hekimler kurulunca oy birliği ile saptanır.
Hekimlere İlişkin
Yasak İşlemler:
Madde 12: Alıcının
müdavi hekimi ile organ ve doku alınması, saklanması, aşılanması
ve naklini gerçekleştirecek olan hekimlerin, ölüm
halini saptayacak olan hekimler kurulunda
yer almaları yasaktır.
Tutanak Düzenleme:
Madde 13: 11.maddeye
göre ölüm halini saptayan hekimlerin ölüm
tarihini, saatini ve ölüm halinin nasıl saptandığını gösteren
ve imzalarını taşıyan bir tutanak düzenleyip, organ
ve dokunun alındığı sağlık kurumuna vermek zorundadırlar. Bu tutanak
ve ekleri ilgili sağlık kurumunda on yıl süre ile saklanır.
Ölüden Organ ve
Doku Alma Koşulu ve Cesetlerin bilimsel Araştırma İçin Muhafazası:
Madde 14: Bir
kimse sağlığında vücudunun tamamını veya organ ve dokularını, tedavi, teşhis
ve bilimsel amaçlar için bıraktığını resmi veya yazılı bir vasiyetle belirtilmemiş
veya bu konudaki isteğini iki tanık huzurunda açıklamamış
ise sırasıyla ölüm anında yanında bulunan eşi, reşit çocukları, ana veya
babası veya kardeşlerinden birisinin; bunlar yoksa
yanında bulunan herhangi bir yakınının muvaffakiyetiyle
ölüden organ veya doku alınabilir.
Aksine bir vasiyet
veya beyan yoksa, kornea gibi ceset üzerinde bir değişiklik yapmayan
dokular alınabilir.
Ölü, sağlığında
kendisinden ölümünden sonra organ veya
doku alınmasına karşı olduğunu belirtmemişse organ
ve doku alınabilir.
(Değişik: 21/1/1982-
2594/1 md.)Kaza veya doğal afetler sonucu vücudunun uğradığı ağır
harabiyet nedeniyle yaşamı sona ermiş
olan bir kişinin yanında yukarıda sayılan
kimseleri yoksa, sağlam doku ve organları, tıbbi ölüm halinin alınacak
organlara bağlı olmadığı 11.maddede belirlenen
hekimler kurulunun raporuyla belgelenmek kaydıyla, yaşamı organ
ve doku nakline bağlı olan kişilere ve naklinde ivedilik
ve tıbbi zorunluluk bulunan durumlarda vasiyet
ve rıza aranmaksızın organ ve doku nakli yapılabilir. Bu hallerde,
adli otopsi, bu işlemler tamalandıktan sonra yapılır
ve hekimler kurulunun raporu adli muayene ve otopsi tutanağına geçirilir
ve evrakına eklenir.
(Değişik: 21/1/1982-
2594/1 md.) Ayrıca vücudunu ölümünden sonra
inceleme ve araştırma faliyetlerinde faydalanılmak
üzere vasiyet edenlerle yataklı tedavi kurumlarında
ölen veya bunların morglarına getirilen ve kimsenin
sahip çıkmadığını ve adli kovuşturma il ilgili
olmayan cesetler aksine bir vasiyet olmadığı takdirde
6 aya kadar muhafaza edilmek ve bilimsel
araştırma için kullanılmak üzere ilgili yüksek öğretim kurumlarına
verilebilirler. Bu cesetlerin defin hususu dahil tabi olacakları
işlemler Adalet, İçişleri, sağlık ve Sosyal
Yardım Bakanlıklarınca bu Kanunun yayımı tarihindn
itibaren 3 ay içinde çıkarılacak yönetmelikle belirlenir
IV.BÖLÜM
Ceza Hükümleri
Yasak Eylemler:
Madde 15: Bu
kanuna aykırı şekilde organ ve doku alan,
saklayan, aşılayan ve nakledenlerle bunların alım ve satımını yapanlar,
alım ve satımına aracılık edenler veya bunun komisyonculuğunu
yapanlar hakkında, fiil daha ağır bir cezayı
gerektirmediği takdirde iki yıldan dört yıla kadar hapis ve 50000 liradan
100000 liraya kadar ağır para cezasına hükmolunur.
Madde 16: Bu
kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Madde 17: Bu
kanunu Bakanlar Kurulu yürütür.