Resmi Gazete
     Tarih: 18.12.1983; Sayı: 18255

     BİRİNCİ BÖLÜM
     Amaç ve Deyimler
     Amaç:
     Madde 1 - Bu Tüzüğün amacı, rahim tahliyesinde acil müdahale hallerinin nelerden ibaret olduğunu ve yapılacak ihbarların şekil ve mahiyetini, rahim tahli yesini ve sterilizasyonu kabul edenlerden istenecek izin belgesinin şeklini ve doldurulma esaslarını, rahim tahliyesi ve sterilizasyonun yapılacağı yerleri, bu yerlerde bulunması gereken sağlık koşulları ve diğer koşullarla buraların denetim ve gözetim esaslarını belirlemektir.

     Deyimler:
     Madde 2 - Bu Tüzükte geçen;
     a) Bakanlık deyimi, Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığını,
     b) Rahim tahliyesi deyimi, gebeliğin sonlandırılmasını,
     c) Sterilizasyon deyimi, kadınlarda tüp ligasyonu, erkeklerde vazektomiyi,
     d) Menstrüel regülasyon (MR) deyimi, vakum aspirasyon yönteminin kullanıldığı küçük cerrahi müdahaleyi
     ifade eder.

     İKİNCİ BÖLÜM
     Rahim Tahliyesi

     On haftayı geçmeyan gebeliklerde rahim tahliyesi:
     Madde 3 - Gebeliğin onuncu haftası doluncaya kadar kadının sağlığı açısından tıbbi sakınca olmadığıtakdirde, istek üzerine rahim tahliye edilir. Rahim tahliyesi, kadın hastalıkları ve doğum uzmanlarınca yapılır.
     Ancak, Bakanlıkça açılan eğitim merkezlerinde kurs görerek yeterlik, belgesi almış pratisyen hekimler, kadın hastalıkları ve doğum uzmanının denetim ve gözetiminde menstrüel regülasyon yöntemiyle rahim tahliyesi yapabilirler.

     On haftayı geçmeyen gebelikte rahim tahliyesinin yapılacağı yerler ve buralarda bulunması gereken koşullar:
     Madde 4 - On haftayı geçmeyen gebelikte, rahim tahliyesini,
     a) Kadın hastalıkları ve doğum uzmanları mesleklerini uyguladıkları yerlerde,
     b) Pratisyen hekimler menstrüel regülasyon yöntemiyle resmi tedavi kurumlarında
     yaparlar.
     Anestezi gerektiren tahliyeler ise, anestezi uygulanabilen resmi tedavi kurumlarıyla özel hastanelerde yapılır.
     On haftayı geçmeyen gebelikte rahim tahliyesinin yapılacağı resmi tedavi kurumlarıyla özel hastanelerde ve kadın hastalıkları ve doğum uzmanlarının muayenehanelerinde, Tüzük'e ekli (1) sayılı listede yer alan araç ve gerecin bulunması zorunludur.

     On haftayı geçen gebelikte rahim tahliyesi:
     Madde 5 - Gebelik süresi on haftayı geçen kadınlarda, rahim tahliyesi yapılamaz.
     Bu durumdaki kadınlarda, ancak, Tüzük'e ekli (2) sayılı listede sayılan hastalıklardan birinin bulunması halinde ve kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından rahim tahliyesi yapılabilir. Hastalığın, kadın hastalıkları ve doğum uzmanıyla bu hastalığın ilişkin olduğu uzmanlık dalından bir hekimin birlikte hazırlayacakları, kesin klinik ve laboratuvar bulgulara dayanan, gerekçeli raporlarla saptanması zorunludur.
     Rahim tahliyesini yapan hekim, bu raporu, ameliyenin sonucuyla birlikte en geç bir hafta içinde, illerde sağlık ve sosyal yardım müdürlüklerine, ilçelerde hükümet tabipliklerine göndermek zorundadır. Bu raporlar il sağlık ve sosyal yardım müdürlüğünde toplanır.

     On haftayı geçen gebelikte rahim tahliyesinin yapılacağı yerler ve buralarda bulunması gereken koşullar:
     Madde 6 - On haftayı geçen gebelikte, rahim tahliyesi, resmi yataklı tedavi kurumlarıyla özel hastanelerde yapılır.
     Buralarda, Tüzük'e ekli (3) sayılı listede yer alan araç, gereç ve personelin bulunması zorunludur.

     Acil hallerde rahim tahliyesi:
     Madde 7 - Derhal müdahale edilmediği takdirde kadının hayatını ya da hayati organlarından birini tehdit eden acil hallerde rahim tahliye edilir.
     Bu durumda, rahim tahliyesi, kadın hastalıkları ve doğum uzmanlarınca yapılır.

     Rahim tahliyesini gerektiren acil haller:
     Madde 8 - Rahim tahliyesini gerektiren acil haller şunlardır:
     a) Servikal internal os kapalı olsa bile, kadının yaşamını tehlikeye sokacak ölçüde vajinal kanamalar,
     b) Servikal internal osun açık olduğu haller,
     c) Uterustaki gebelik ürününün bir bölümünün düştüğü ve kanamanın devam ettiği haller ya da enfeksiyon tehlikesi.

     Acil hallerde rahim tahliyesinin yapılacağı yerler ve bildirme zorunluluğu:
     Madde 9 - Acil hallerde rahim tahliyesi, resmi yataklı tedavi kurumlarıyla özel hastanelerde yapılır. Ancak, kadının buralara taşınması olanaksızsa, ameliye, muayenehane, ev gibi hastanın bulunduğu yerlerde de yapılabilir.
     Hekim, müdahaleyi yapmadan önce, olanaksızsa, müdahaleden itibaren en geç 24 saat içinde, kadının kimliğini, yapılan müdahaleyle müdahaleyi gerektiren nedenleri ve sonucunu, illerde sağlık ve sosyal yardım müdürlüklerine, ilçelerde hükümet tabipliklerine yazılı olarak bildirmek zorundadır. Bu raporlar, il sağlık ve sosyal yardım müdürlüklerinde toplanır.

     ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
     Sterilizasyon

     Sterilizasyon ameliyatı:
     Madde 10 - Sterilizasyon ameliyatı, tıbbi sakınca olmaması koşuluyla ve reşit kişinin isteği üzerine yapılır.
     Kadınlara sterilizasyon ameliyatı, kadın hastalıkları ve doğum ya da genel cerrrahi uzmanlarınca yapılır.
     Erkeklere sterilizasyon ameliyatı, üroloji, kadın hastalıkları ve doğum ya da genel cerrahi uzmanlarıyla bu konuda Bakanlıkça açılan eğitim merkezlerinde kurs görerek yeterlik belgesi almış pratisyen hekimlerce yapılır.

     Kadınlara sterilizasyonun yapılacağı yerler ve buralarda bulunması  gereken koşullar:
     Madde 11 - Kadınlara sterilizasyon ameliyatı, yalnızca, resmi tedavi kurumlarıyla özel hastanelerde yapılır. Buralarda, Tüzük'e ekli (4) sayılı listede yer alan araç, gereç ve personelin bulunması zorunludur.

     Erkeklere sterilizasyonun yapılacağı yerler ve buralarda bulunması  gereken koşullar:
     Madde 12 - Erkeklere sterilizasyon ameliyatını, uzman hekimler, mesleklerini uyguladıkları yerlerde, pratisyen hekimlerse, resmi tedavi kurumlarında yaparlar. Buralarda, Tüzük'e ekli (5) sayılı listede yer alan araç ve gereçlerin bulunması zorunludur.

     DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
     Çeşitli Hükümler

     İzin belgesi:
     Madde 13 - On haftayı geçmeyen gebeliklerde yapılacak rahim tahliyesinde, gebe kadın,
     a) Reşitse kendisinden,
     b) Küçükse kendisinin rızası alınmakla birlikte velisinden,
     c) Vesayet altında bulunup da reşit ya da mümeyyiz değilse, kendisinden ve vasisinden (Bu halde ayrıca sulh hakiminden de izin alınması gerekir),
     d) Evliyse eşinden,
     örneği Tüzük'e ekli izin belgesinin alınması gerekir.
     Evli kimseye sterilizasyon ameliyatının uygulanması, eşinden, ayrıca, izin belgesi alınmasına bağlıdır.

     İzin belgesi aranmayacak haller:
     Madde 14 - Akıl maluliyeti nedeniyle şuur serbestisine sahip olmayan gebe kadın hakkında rahim tahliyesi için kendi rızası aranmaz.
     Veli ya da sulh mahkemesinden izin alınmasının zamana ihtiyaç gösterdiği ve derhal müdahale edilmemesinin hayatı ve hayati organlardan birini tehdit ettiği acil hallerde izin şartı aranmaz.

     İzin belgesinin alınma yöntemi :
     Madde 15 - İzin belgeleri, 13 üncü maddede sözü edilenlere, rahim tahliyesi ve sterilizasyon için başvurduklarında imzalatılır. Eşin, ya da vasinin gelmemesi halinde, bunların sterilizasyon ya da rahim tahliyesine izin verdiklerine ilişkin yazılı ve imzalı belge yeterli sayılır. Belgeyi getiren, imzanın sahibine ait olduğunun hukuki sorumluluğunu kabul ettiğine ilişkin bir belgeyi de imzalamak zorundadır.

     Gözetim ve denetim :
     Madde 16 - Milli Savunma Bakanlığına bağlı olanlar ayrık olmak üzere, rahim tahliyesi ve sterilizasyon ameliyatının yapıldığı resmi ya da özel kurum ve kuruluşlarla gerçek ve tüzel kişilere ait muayenehane ve tedavi yerlerini gözetim ve denetim altında bulundurmak ve yönlendirmekle Bakanlık yetkili ve görevlidir.

     Yürürlük :
     Madde 17 - 24/5/1983 günlü ve 2827 sayılı Nüfus Planlaması Hakkında Kanunun 5 inci maddesine dayanılarak hazırlanmış ve Danıştayca incelenmiş olan bu Tüzük hükümleri, Resmi Gazete'de yayımı gününde yürürlüğe girer.

     Yürütme :
     Madde 18 - Bu Tüzük hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.

(1) SAYILI LİSTE              
 
     On haftayı geçmeyen gebeliklerde rahim tahliyesinin yapılacağı resmi tedavi kurumları, özel hastaneler ve kadın hastalıkları ve doğum uzmanlarının muayenehanelerinde bulunması zorunlu araç ve gereçler:
     1 - Menstrüel regülasyon (MR) ve diğer kürtaj setleri
     2 - Otoklav ve elektrikli sterilizatör                                     
     3 - Uterotonikler, kanama durdurucu ilaçlar, intravenöz sıvı seti, enjektör,
steril eldiven vb. diğer tıbbi araç ve gereç
     4 - Rahim tahliyesinden sonra hastaların dinleneceği yataklar
     5 - Elektrikli ya da elektriksiz vakum aspiratör.

                                     (2) SAYILI LİSTE  
 
     On haftanın üzerindeki gebeliklerde rahim tahliyesini gerektiren, kadının
hayatını ya da hayati organlarından birini tehdit eden ya da çocuk için tehlikeli olan hastalıklar ve durumlar :

     A - Doğum ve Kadın Hastalıklarına bağlı nedenler 
     1)  Daha önceki major uterin harabiyet ve hasarları 
     a)  Sezeryan Ameliyatı 
     b)  Miyomektomi 
     c)  Uterus rüptürü 
     d)  Geniş perforasyon 
     e)  Geçirilmiş vajinal plastik operasyonlar 
     2)  Rekürren preeklampsi-eklampsi 
     3)  İzoimmünizasyon 
     4)  Mole hidatidiform 

     B - Ortopedik nedenler 
     1) Osteogenezis imperfekta 
     2) Ağır kifoskolyoz 
     3) Doğumu güçleştiren osteomiyelit                     
     4) Faaliyet halinde bütün mafsalları ilgilendiren osteoartiküller hastalıklar 

     C - Kan hastalıklarına bağlı nedenler 
     1) Lösemi
     2) Kronik anemiye neden olan hastalıklar 
     3) Lenfomalar
     4) Pıhtılaşma defektleri
     5) Hemolitik sarılıklar
     6) Agranülositozis
     7) Tromboembolik hastalıklar
     8) Hemoglobinopatiler ve thalasemi sendromları (ağır klinik ve hematolojik bozukluğa neden olan)
     9) Gamaglobulinopatiler 

     D - Kalb ve dolaşım sistemi hastalıkları 
     1) Doğumu engelleyen konjenital ve akkiz kalb hastalıkları 
     2) Kalp yetmezliği, perikardit, miyokardit, miyokarad enfarktüsü aşikar 
koroner yetmezliği, arteriyel sistem anevrizmaları 
     3) Ağır tromboflebitler ve lenfatik sistem hastalıkları 
     4) Ağır bronşektaziler 
     5) Solunum fonksiyonunu bozan kronik akciğer hastalıkları 

     E - Böbrek hastalıkları 
     1) Akut ve kronik böbrek hastalıkları 

     F - Göz hastalıkları 
     1) Dekolman
     2) Renal hipertansif ve diyabetik retinopatiler 

     G - Endokrin ve metabolik hastalıklar 
     1) Feokromositoma 
     2) Adrenal hiperfonksiyon ya da yetmezliği 
     3) Kontrol altına alınamayan hipotiroidi veya hipertiroidi 
     4) Pratiroid hiperfonksiyon ya da yetmezliği 
     5) Ağır hipofiz hastalıkları 

     H - Sindirim sistemine bağlı nedenler 
     1) Gebeliğin devamını engelleyen sindirim organları hastalıkları 

     İ) İmmünolojik nedenler 
     1) İmmün yetmezliği hastalıkları 
     2) Kollajen doku hastalıkları 

     J - Bütün malign neoplastik hastalıkları 

     K - Nörolojik nedenler 
     1)  Grand mal epilepsi 
     2)  Multipl skleroz 
     3)  Muskuler distrofi 
     4)  Hemipleji ve parapleji 
     5)  Gebeliğin devamını engelleyen ağır nörolojik hastalıklar 

     L - Ruh hastalıklarına bağlı nedenler 
     1)  Oligofreni 
     2)  Kronik şizofreni 
     3)  Psikoz manyak depresif (PMD)
     4)  Paranoya 
     5)  Uyuşturucu bağımlılıkları ve kronik alkolizm 

     M - Enfeksiyon hastalıkları 
     1)  Teratojen intra üterin enfeksiyonlar 
     a)  Kızamıkçık 
     b)  Toksoplazmozis 
     c)  Sitomegalovirus 
     d)  Herpes virus grubu hastalıklar 
     2)  Cüzzam 
     3)  Sıtma 
     4)  Frengi 
     5)  Brusella ve diğer ağır kronik enfeksiyonlar 

     N - Konjenital nedenler 
     1)  Marphan sendromu 
     2)  Mesane ekstrofisi 
     3)  Down sendromu 
     4)  Sakat çocuk doğurma ihtimali yüksek diğer herediter hastalıklar 
     5)  Gonadlara zararlı röntgen ışını ve ilaç 
     6)  Teratogenik ilaçlar 
     7)  Nörofibromatozis 
                                                                                     

                                     (3)  SAYILI LİSTE             
 
     Gebeliğin onuncu haftasından sonra, rahim tahliyesi yapılacak yerlerde bulunması zorunlu araç, gereç ve personel: 
     1 - Ameliyathane ve anestezi araç ve gereçleri 
     2 - Sezaryen yapmak için gerekli tıbbi ve cerrahi malzeme 
     3 - İntra-amniotik hipertonik solüsyon vermek için gerekli araç gereç 
     4 - Kürtaj seti 
     5 - Elektrikli ya da elektriksiz vakum aspiratör 
     6 - Otoklav ve elektrikli sterilizatör 
     7 - Uterotonikler, kanama durdurucu ilaçlar, intravenöz sıvı seti, enjektör, steril eldiven vb. diğer tıbbi araç ve gereç 
     8 - Anestezi uzmanı ya da teknisyeni 
     9 - Gerekli diğer ameliyathane personeli 
   10 - Canlandırma araç ve gereçleri 
 
                                     (4) SAYILI LİSTE       
     Kadınlara sterilizasyon ameliyatı yapılacak yerlerde bulunması zorunlu koşullar, araç, gereç ve personel: 
     1 - Histeroktomi dahil kadın-doğum operasyonlarının yapılabileceği ameliyathane koşulları 
     2 - Mini-laparotomi seti ya da laparoskop aygıtı 
     3 - Genel anestezi verecek uzman hekim ya da teknisyen 
 
                                     (5) SAYILI LİSTE               
 
     Erkeklere sterilizasyon ameliyatı yapılacak yerlerde bulunması zorunlu araç ve gereçler: 
     1 - Ameliyatın yapılacağı bir oda 
     2 - Cerrahi masa ya da muayene masası 
     3 - Vazektomi seti (steril eldiven, sütür malzemesi, örtü vb.) 
     4 - Tansiyon aleti, stetoskop, lokal anestetik madde, cilt temizliği için 
antiseptik solüsyon ve ışık 
 
                          RAHİM TAHLİYESİ İÇİN İZİN BELGESİ  
 
      KİMLİK                         GEBE               EŞ                 VELİ          VASİ 
   -------------------- ----------------- ------------- ------------ -----------
   Soyadı                   : 
   Adı                       : 
   Baba adı                 : 
   Doğum yeri, tarihi   : 
   Nüfusa kayıtlı olduğu: 
         İl                   : 
         İlçe                 : 
         Köy- mahalle      : 
         Cilt                 : 
         Hane                 : 
   Adres                     : 
   HAKİMİN İZNİ           : 
--------------------- 
                                                                                      Esas ve 
(Kararın onaylı örneği eklenecek) Mahkemenin Adı:  Karar Tarihi: Karar No: 
                                             --------------- -------------- --------- 
 
                                                                                                      
 
 
 
MÜDAHALEDEN ÖNCE GÖREVLİ DOKTORUN AÇIKLAMASI: 
 
     Rahim tahliyesi işleminin tıbbi sonuçları, muhtemel komplikasyonları,ağırlı-
ğı ve önemi, rıza ve izin olmaksızın bu işlemin yapılamıyacağı, rızanın ve iz- 
nin kapsam ve konusunun tıbbi zorunluluk olmaksızın aşılmayacağı, gebe kadına, 
eşine, veli ve vasiye anlatıldı. 
                                                                                          Tarih: 
                                                                                     Görevli Doktor 
                                         
  RIZA: 
      Müdahaleden önce, görevli doktorun tüm açıklamalarını dinledik. Rahim tah- 
liyesine rıza ve iznimiz olmadan girişilemiyeceği, bu işlemin tıbbi sonuçları ve
muhtemel komplikasyonları bize etraflıca anlatıldı. Bu konuda, sorumlulukların 
bize ait bulunduğu bilincinde olduğumuzu, hiçbir şiddet, tehdit, telkin ya da 
maddi ve manevi baskı altında olmaksızın rahim tahliyesini kabul ettiğimizi, ge-
beliğe son verme nedeniyle doğacak sonuçları gerek birbirimiz ve gerek doktor ve
hastane aleyhine kullanmayacağımızı, sonucuna katlanacağımızı ve gebeliğe son 
verme işlemine rıza gösterdiğimizi beyan ederiz. 
 
                                                                                      Tarih: 
     Gebe                     Eş                         Veli                     Vasi 
 
     Getirdiğim belgedeki imzanın eşime, vasime ait olduğunu ve bundan doğacak 
hukuki sorumluluğun bana ait bulunduğunu beyan ederim. 
 
                                                                                       Tarih: 
                                                                                       Gebe 
 
     Gebeliğe son verme işlemiyle ilgili işbu izin belgesi huzurumda düzenlendi. 
 
                                                                                       Tarih: 
                                                                                  Görevli Doktor 
-------------------                                                             
NOT: 1 - Okur yazarlar imza edecekler, olmayanlar sol elin baş parmağını basa- 
           caklar. 
      2 - Veli olarak ana-baba, anlaşmazlık halinde baba, baba ölmüş ya da yoksa 
           ana. 
      3 - Eş, veli ya da vasiden hangisi gereksizse o çizilecektir. 
 
                         STERİLİZASYON İÇİN İZİN BELGESİ 
 
                                     Sterilizasyon 
     KİMLİK                       Yaptıracak Kişi                     Eş                  Vasi 
------------------------- -------------------------- -------------- ------------
 Soyadı                       :                    
 Adı                           : 
 Baba adı                     : 
 Doğum yeri,tarihi         : 
 Nüfusa kayıtlı olduğu 
         İl                     : 
         İlçe                  : 
         Köy-mahalle         : 
         Cilt                  : 
         Hane                  :  
     Adres                     : 
 
 
 
 
 
MÜDAHALEDEN ÖNCE GÖREVLİ DOKTORUN AÇIKLAMASI: 
     Sterilizasyon işleminin tıbbi sonuçları, muhtemel komplikasyonları, ağırlığı
ve önemi, rıza ve izin olmaksızın bu işlemin yapılamıyacağı, rızanın ve iznin 
kapsamı ve konusu, sterilizasyon yaptıracak kişiye, eşine ya da vasiye anlatıl- 
dı.                        
                                                                                          Tarih: 
                                                                                       Görevli Doktor
 
RIZA: 
     MÜdahaleden önce görevli doktorun tüm açıklamalarını dinledik. Sterilizasyon
işlemine, rıza ve iznimiz olmadan girişilemiyeceği, bu işlemin tıbbi sonuçları 
ve muhtemel komplikasyonları bize etraflıca anlatıldı. Bu konuda, sorumlulukla- 
rın bize ait bulunduğu bilincinde olduğumuzu, hiçbir şiddet, tehdit, telkin ya 
da maddi ve manevi baskı altında olmaksızın sterilizasyonu kabul ettiğimizi, do-
ğacak sonuçları gerek birbirimiz ve gerek doktor ve hastane aleyhine kullanmaya-
cağımızı, sonucuna katlanacağımızı ve sterilizasyon işlemine rıza gösterdiğimizi
beyan ederiz. 
                                                                                                      
      Sterilizasyon                                                             Tarih: 
   Yaptıracak Kişi                       Eş                                   Vasi 
 
   Getirdiğim belgedeki imzanın eşime ya da vasime ait olduğunu ve bundan doğacak hukuki sorumluluğun bana ait bulunduğunu beyan ederim. 
 
                                                                                      Tarih: 
                                                                 Sterilizasyon Yaptıracak Kişi 
 
     Sterilizasyon işlemiyle ilgili işbu izin belgesi huzurumda düzenlendi. 
                                                                                       Tarih: 
                                                                                   Görevli Doktor 
 
----------------------- 
NOT: 1 - Okur yazarlar imza edecekler, olmayanlar sol elin baş parmağını basa- 
           caklar. 
     2 - Eş ve vasiden hangisi gereksizse o çizilecektir.